सुचना, समाचार र मनोरन्जन
kumdini

काठमाडौं कर्णालीको कहर बुझ

सम्पादकीय /

कर्णालीको हुम्लामा भोकमरीले नागरिक सङ्कटग्रस्त छन् । हुम्ली जनप्रतिनिधि ध्यानाकर्षणका लागि संघीय राजधानी काठमाडौं आए । नेपालको संविधानले खाद्य सम्प्रभूताको प्रत्याभूति गरेको छ । सत्तारुढ र प्रतिपक्ष दल महाधिवेशनको चटारोमा छन् । पार्टी कब्जा गर्ने धुनमा गुटउपगुटको चलखेल चलिरहेको छ । भोकमरीको खबरले नेतृत्वलाई छोएको छैन् नत जनप्रतिनिधि र कार्यकर्तालाई । कर्णालीको खाद्य सङ्कट आजको ताजा खबर होइन । पञ्चायतकालीन समयदेखिको समस्या हो । काठमाडौंको नजरमा कर्णाली विकट र दूर्गम मानिए पनि प्राकृतिक साधन स्रोतले सम्पन्न छ । ढुवानीमा अनुदान दिएर खाद्य सामाग्री आपूर्ति गर्ने परिपाटी फेल भएको छ । सामान्य व्यवस्थापनको कमजोरी समस्या झनझन जटिल बन्दै गएको छ ।

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीका कर्मचारी तलव भत्तामा रमाएका छन् हुम्ली भातको समस्याले डराएका छन् । तालुकदार निकायले समयमै यस्ता समस्याको समाधान खोज्नुपर्छ । स्थानीय र प्रदेश सरकारले अविलम्ब व्यापार कम्पनीलाई खबरदारी गर्नुपर्छ । राजनीतिक दलले चुनावमा गर्ने चलखेल कर्णालीका लागि अप्रिय सावित भइसकेको छ ।

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड सरकारी संयन्त्र हो तर पनि समयमै खाद्यन्य ढुवानी नगर्दा हरेक वर्ष भोकमरीको समाचार सञ्चारमाध्यममा आउनु लज्जाको विषय भएको छ । सुर्खेत, धनगढी नेपालगञ्ज जस्ता सुगम ठाऊँमा खाद्यन्यका गोदाम छन् । तर कर्णाली सधैं भोकमरीको त्रासमा जीवन चलाइ रहको छ । कम्पनीको व्यवस्थापन चामलमा राजनीति गरिरहेको छ । कोभिड–१९ का कारण चीनले बन्द गराएका नाका अझै खुलेका छैनन् । हिमपातका कारण स्थलमार्गबाट ढुवानी गर्ने परिपाटीमा बाधा उत्पन्न भए तत्काल हेलिकोप्टरबाट खाद्यन्य पठाउनु आवश्यक भइसकेको छ । खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीका कर्मचारी तलव भत्तामा रमाएका छन् हुम्ली भातको समस्याले डराएका छन् । तालुकदार निकायले समयमै यस्ता समस्याको समाधान खोज्नुपर्छ । स्थानीय र प्रदेश सरकारले अविलम्ब व्यापार कम्पनीलाई खबरदारी गर्नुपर्छ । राजनीतिक दलले चुनावमा गर्ने चलखेल कर्णालीका लागि अप्रिय सावित भइसकेको छ ।

हुम्लाको नाम्खा उपत्यका पनि यही देशको मानचित्र भित्रको भूगोल हो । ५ हजार मिटरको न्यालु लेकमा हिउँ परेको छ । चिसो हिउँलाई पैतलाले छिचोलेर खाद्यन्नका लागि सदरमुकाम सिमीकोटको डिपो आएका अभिभावकलाई भविष्यका कर्णधारले पर्खिरहदाको परिदृश्य कुनै सिनेमाको सिनभन्दा बढी कारुणिक र पेचिलो छ । कर्णालीलाई काठमाडौंले विकट भूगोलको संज्ञा दियो । ५० वर्ष पहिलेदेखि खाद्य सङ्कट समाधानको उपाय खोजेर चामल ढुवानी गर्न थालेको हो ।

British college

कर्णालीमा धान कम उत्पादन हुन्छ भन्ने ज्ञान सरकारले लियो तर रैथाने बालीको विकासमा ध्यान दिएन । आजसम्म पनि यो काम चलिरहेको छ । तर यसको प्रभावकारिताका विषयमा थप अध्ययन र अनुसन्धान अपरिहार्य भइसकेको छ । रैथाने खानालाई चामलले विस्तापित गरेपछि कर्णालीवासी हरेक वर्ष खाद्य डिपोको भर पर्नु परेको यथार्थलाई नकार्न मिल्दैन् । त्यहाँका मकै, कोदो, उवा, चिनो, कागुनो, फापर, आलु, सिमी, बोडी लगायतका उत्पादन घटेर चामलमा भर पर्दा भोकमरी भन्दा भातमरीले समस्या निम्त्याएको ठहर छ ।

कर्णालीको भोकमरीमा कमिसनको खेल सधैं चलिरहने सनातन शैली कायम नै छ । चामल हुने भ्रष्टाचारले खाद्य सुरक्षाको मानव अधिकारलाई हनन गरेको छ । खाद्यन्य ढुवानीमा भएको ब्रह्मलुट र बदमासी गर्नेलाई सरकारले कालो सूचीमा राखेर कारवाही गर्नुपर्छ । भ्रष्टाचार गर्नेको कानुनी उपचार नखोज्ने हो भने खाद्य सङ्कटले जनताको ज्यान जोखिममा पर्नेछ । राज्यका लागि महामारीभन्दा भोकमरी हजारौं गुणा घातक छ । अनिकालले निम्त्याउने काल मानव सभ्यताका लागि कलङ्क हो । कलङ्को कालो टिका सरकारका लागि अप्रिय हुनुपर्छ ।

खाद्य कम्पनीको २८ हजार क्विन्टल खाद्यन्य ढुवानी गर्ने योजना समयमै कार्यन्वयन हुन नसक्नु यसपालीको भोकमरीको कारण बनेको छ । ढुवानी ठेक्काका विषयमा मोलाहिज्जा भएपछि अदालतमा मुद्धा परको थियो । कर्णालीको भोकमरीमा कमिसनको खेल सधैं चलिरहने सनातन शैली कायम नै छ । चामल हुने भ्रष्टाचारले खाद्य सुरक्षाको मानव अधिकारलाई हनन गरेको छ । खाद्यन्य ढुवानीमा भएको ब्रह्मलुट र बदमासी गर्नेलाई सरकारले कालो सूचीमा राखेर कारवाही गर्नुपर्छ । भ्रष्टाचार गर्नेको कानुनी उपचार नखोज्ने हो भने खाद्य सङ्कटले जनताको ज्यान जोखिममा पर्नेछ । राज्यका लागि महामारीभन्दा भोकमरी हजारौं गुणा घातक छ । अनिकालले निम्त्याउने काल मानव सभ्यताका लागि कलङ्क हो । कलङ्को कालो टिका सरकारका लागि अप्रिय हुनुपर्छ । जीवन उर्जाको स्रोत खाना केवल खाना मात्रै होइन विचार पनि हो । विचारका लागि पनि खाना नभइ नहुने चिज हो । खानाको स्रोत खेतीपाती हो । यो मुलुकका भूमिपुत्र र किसानको पसिनाले जवान भएका राजनीतिक दलले आँसु पुछ्ने हिम्मत गर्नुपर्छ । नागरिक रहे भने नै आखिर निर्वाचनमा मत दिने हुन भन्ने सामान्य समझलाई ख्याल गर्नुपर्छ ।

खाना नपाए कै कारण राज्यका कुनै जनताको ज्यान जानु सत्तामा रहनेका लागि कालो कलङ्क हो । अक्षम्य अपराधबाट सरकार माथि उठन आवश्यक छ । दक्षिण कोरिया भोकमरीमा पर्दा नेपालले चामल पठाएको इतिहास पुरानो भएको छैन् । कोरियाले त्यसैको गुन तिर्न युवा शक्तिलाई कोरियामा रोजगारी दिएको छ । गरिखाने वर्गलाई पलायन गराएर रेमिट्यान्समा मोज गर्नु त केवल निमकीकरणको भर पर्नु हो। राज्यले खेतीकिसानीलाई साथ र सहयोग नगर्ने हो भने सधैंभरि किनीखाने परिपाटी र मगन्ते संस्कृतिको विकास हुन्छ । कृषि प्रधानदेशका नागरिक भोकमरिको चपेटामा पर्नु लाजको पसारो हुनेछ ।

खाना नपाए कै कारण राज्यका कुनै जनताको ज्यान जानु सत्तामा रहनेका लागि कालो कलङ्क हो । अक्षम्य अपराधबाट सरकार माथि उठन आवश्यक छ । दक्षिण कोरिया भोकमरीमा पर्दा नेपालले चामल पठाएको इतिहास पुरानो भएको छैन् । कोरियाले त्यसैको गुन तिर्न युवा शक्तिलाई कोरियामा रोजगारी दिएको छ । गरिखाने वर्गलाई पलायन गराएर रेमिट्यान्समा मोज गर्नु त केवल निमकीकरणको भर पर्नु हो। राज्यले खेतीकिसानीलाई साथ र सहयोग नगर्ने हो भने सधैंभरि किनीखाने परिपाटी र मगन्ते संस्कृतिको विकास हुन्छ । कृषि प्रधानदेशका नागरिक भोकमरिको चपेटामा पर्नु लाको पसारो हुनेछ । उत्पादन वृद्धि गरेर खाइपाइबाट जगेडा अनाज विक्री वितरण गर्न सके आर्थिक परनिर्भरता घट्ने छ ।

कर्णाली प्रदेशको खाद्य सङ्कट मोचनका लागि स्थानीय, प्रदेश र संघ सरकारले स्पष्ट खाका र योजना बनाएर खाद्य सुरक्षाको कार्यक्रम कार्यन्वयन गर्नुको विकल्प छैन् । जापानले दिने अनुदानको चामलले मात्रै राष्ट्रिता उचो हुँदैन नकि नागरिकको सान नै । सरकारले चीनसँग कुटनीतिक पहल गरेर हिमाली जिल्लाका अधिकांश सिमा नाका खोल्न पहल गर्ने हो भने चिनियाँ बजारसँग सम्बन्धित नेपाली वस्तीका नागरिकले समयमै किनमेलको चाँजोपाँजो मिलाउन सक्ने हुँदा भोकमरीको समस्या पार लाग्ने देखिन्छ । सरकारको मौनताले कर्णालीवासीको कहर झन जटिल र भयावह बन्ने खतरा छ । सुडानको जस्तो कहाली लाग्दो भोकमरी कर्णालीले भोग्न नपरोस भनेर राजधानी काठमाडौं सचेत हुनुपर्छ ।

कमेन्ट्स
Loading...